ომალო

თუშეთში მიმავალი სამანქანო გზა კახეთიდან, სოფელ ფშაველიდან იწყება და საქართველოს ყველაზე მაღალ სამანქანო გადასასვლელის – აბანოს უღელტეხილის გავლით (2 926 მ) ომალოში ჩადის. აბანოს უღელტეხილი წლის განმავლობაში რამდენიმე თვე ფუნქციონირებს და ამ დროის განმავლობაშიც ტრაქტორების საშუალებით გამუდმებით იწმინდება მეწყერებისა და კლდეების ნაშალისგან. თუშეთში მოხვედრა მხოლოდ ორხიდიანი, მაღალბორბლიანი ტრანსპორტითაა შესაძლებელი. თბილისიდან ომალომდე ჩასვლას დაახლოებით 6 საათი სჭირდება.

სოფელი ომალო ზღვის დონიდან 1880 მეტრზე, დიდი კავკასიონისა და პირიქითა ქედებს შორის მდებარეობს. უგზოობის გამო, ნახევარი წელიწადი დანარჩენი საქართველოსგან მოწყვეტილია. Continue reading

ხახაბო

tusheti 026სავარაუდოდ ხახაბო ყველაზე ახალგაზრდა სოფელია პირიქითა ხევსურეთში. გადმოცემით აქ პირველად ხახიაურები მოსულან. როცა შემოსულა ხახიაური დღევანდელი ხახაბოს ტერიტორიაზე იქ ერთი ტაფობიდან ჯიხვები ამოშლილან. მასაც პირველი კოშკი იქ ჩაუდგამს.

ხახიაურები წარმოშობით თუშები არიან. მათი წინაპრები ჯავრეგაულები ყოფილან. ერთი ასეთი ლექსია შემორჩენილი:
ჩამაჯდა ციხის კარშია
ლაგაზი ჯავრეგაული
საპირისპიროს დაუჯდა
დარქოზან დასტორაული

ესროლა დასტორაულმა ისარი და მოკლა ლაგაზი (ხახიაურების წინაპარი). დასტორაული ლეკი იყო. ეს ციხე იყო წყაროსგორ ხოლკარში (ნასოფლარში), ხოლკარს ეძახიან იმ ნასოფლარს რომელიც ზვავმა მოსპო. ხახაბოში კიდევ მამიაურები, მინდიკაურები და ხოსიაურები ცხოვრობდნენ. ესენი ყველანი ფშავლები ყოფილან. Continue reading

ნასოფლარი ჰეღო

ნასოფლარი ჰეღო ლაროვნისა და ქვახიდის წყლების შესაყართან მდებარეობს, ისტორიული ცნობების თანახმად სოფელს გარს ერტყა გალავანი. ლეკის ჯარი დიდხანს ცდილობდა მის აღებას, ლეგენდის მიხედვით ლეკებმა მსტოვარი გაგზავნს დაღესტანში მაშენებელ ოსტატთან, რათა ციხის ყველაზე სუსტი ადგილი გაეგოთ. არის თქმულება რომ ციხე და მშენებელი ფიცით ყოფილან შეკრულნი, რომელიც იქაურ მოძღვარს მოუხსნია და მაშენებელსაც გაუცია საიდუმლო. საიდუმლო ერთ თეთრ ქვაში იყო, რომლის გალავნიდან გამოღების შემდეგ მთელი კედელი ჩამოინგრა და ამჟამად იქ შემორჩენილია მხოლოდ ნასახლარები.

 

კესელოს ციხეები

ომალოს ისტორიული უბანი-კესელო წარმოადგენს ციხე-სოფელს. დღესდღეობით შემორჩენილია 7 კოშკი. თუ გავითვალისწინებთ იმას რომ სოფელში ორი სალოცავი ნიშაა და ლუდის სახარში შენობა, მიუთითებს იმაზე რომ ეს სოფელი იყო მნიშვნელოვანი დასახლება თუშებისათვის.

კესელოს ერთ-ერთ კოშკში არის ეთნოგრაფიული მუზეუმი, სადაც წარმოდგენილია თუშური საყოფაცხოვრებო ინვენტარი და საბრძოლო იარაღები.

ღვთაება

xvtaeba-004ღვთაების ეკლესია დგას სოფელ ზემო ალვნის ჩრდილოეთით 2,5 კილომეტრზე, ულამაზეს ტყეში. ეკლესიამდე, რომელიც   გვიანდელ შუა საუკუნეებს განეკუთვნება, გზად ღვთისმშობლის სახელობის წყაროცაა.

შორიდანვე ჩანს უგალავნო, უზარმაზარი ჭიშკარი, რომლის მიღმაც ღვთაების უმშვენიერესი ეკლესია დგას, სადაც ამჟამად მიტოვებულ ეკლესიას ღამურები დაპატრონებიან. ადგილობრივების თქმით, ეს შელახული ეკლესია ადრე დანგრევის პირას იყო მისული და რამდენიმე ხნის წინ, ემიგრანტებმა საბერძნეთიდან თანხა შეაკოწიწეს და ეკლესიაც დანგრევას გადაარჩინეს, შეაკეთეს და გადახურეს. თუმცა ისევ ბევრი სამუშაოა გასაკეთებელი, რომ ღვთაების ეკლესიამ პირვანდელი სახე დაიბრუნოს და ღამურები სათარეშოდ არ დარჩეს. Continue reading

დანო

 

girevi 009ა) დარბაზი
ბ) მილიონა
გ) გალავანი

3. ადგილმდებარეობა

დანოს ნასოფლარი მდებარეობს საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ მხარე თუშეთში, ისტორიულ სამციხის (პირიქითა) თემში, სოფელ ომალოდან 15–16 კილომეტრში, მდინარე პირიქითა ალაზნის მარცხენა ნაპირზე, მდინარის ნაპირიდან მაღლა მთაზე დაახლოებით 400 მეტრში. Continue reading

კვავლო

tusheti 032

სოფელი კვავლო მდებარეობს საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ მხარე თუშეთში, ისტორიულ სამციხის (პირიქითა) თემში, სოფელ ომალოდან დაახლოებით 20 კილომეტრში, მდინარე პირიქითა ალაზნის მარცხენა ნაპირზე, მდინარის ნაპირიდან მაღლა მთაზე დაახლოებით 500 მეტრში. Continue reading

ჩიღო

 

HPIM2356ჩიღოს ნასოფლარი მდებარეობს საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ისტორიულ მხარე თუშეთში, ისტორიულ სამციხის (პირიქითა) თემში, სოფელ ომალოდან 7–8 კილომეტრში, მდინარე პირიქითა ალაზნის მარცხენა ნაპირზე, მდინარის ნაპირიდან მაღლა მთაზე დაახლოებით 500 მეტრში.

 

ისტორიული  მიმოხილვა ლეგენდები

XX საუკუნის 20–იან წლებში ჯერ კიდევ ცხოვრობდა 32 კომლი (მოსახლეობის რაოდენობა 147). სოფლის მოსახლე პირველი გვარი ოჩოიძე ყოფილა. ესენი გაიყვნენ ბაკურიძედ და აქიმიძედ. საწყისი გვარი შემდგომ აღარ იხმარებოდა. ჩიღოში ასევე იყვნენ ელანიძეები, მათი შეკედლებული (ხარით შეყრილი) შტო – მეშველიძე; მარხვაიძეები – შტო ტალიურიძე; ბექურიძეები, შტო – ხელაიძე.
“წმინდა თევდორე” რომელსაც “ქავთარე ტოლიკიანის” ჯვარს ეძახიან, კარატის ჯვრის გასწვრივაა, სოფელში. ძველად ქავთარის მთაზე ერთი სალოცავი ჰქონდათ ქისტებს და თუშებს. იმ ადგილას ბევრი იყო ცხოველების რქები. მერე ქისტებს და თუშებს ჩხუბი მოუვიდათ და ამის შემდეგ ქავთარ ტოლიკიანი აიყარა იქიდან და სოფელში ჩამოვიდა და დასახლდა. შემდეგ “წმინდა თევდორე” სალოცავი გამხდარა სოფლისათვის. ტოლიკა ქავთარის წამოსასხამი ტანისამოსი იყო, ნაბდის მაგიერი. Continue reading

ტახტიგორა

taxtigori-003უძველესი ტახტიგორის ეკლესიის ნახვა შეიძლება ტახტიგორაზე, ზღვის დონიდან 560 მ სიმაღლეზე – ბაწარა-ბაბანეულისა და ილტოს დაცულ ტეროტირიაზე.

2006 წელს გარემოს დაცვის გლობალური ფონდისა და მხოფლიო ბანკის მცირე გრანტების პროგრამის ფარგლებში, დაფინანსდა ტახტიგორაზე თამარ მეფის სახელობის პატარა ეკლესიის (X-XII სს) აღდგენა. ეკლესიის აღდგენაში მონაწილეობდნენ სათემო კავშირი “ლალისყურელი გლეხები”. Continue reading

ნასაყრდრალები

nasaydrali-001სოფელ ზემო ალვანში, ალაზნის პირას, არის შუასაუკუნეების ძეგლი, ამ ძეგლზე ინფორმაცია ფაქრობრივად, ვერ მოვიძიე.

თუმცა ადგილობრივების თქმით, სწორედ, აქ მართავდა თამარ მეფე წვეულებებს.

ახლა აქ ბალახი ბიბინებს და გაუვალ ბილიკებს მეცხვარე თუ გადათელავს თავისი ფარიანად.

სწორედ, იმ გუდამოკიდებულმა მეცხვარემ მოგვიყვა, როგორ იღებდა დიდებული თამარ მეფე ნაზირ-ვეზირებს. ადგილობრივების თქმით, აქ, შაჰ-აბასის დროს, 1660 წელს კახეთის აჯანყება რომ მოხდა, 2 000-მა თუშ-ფშავ-ხევსურმა ბახტრიონი რომ აიღო, სწორედ მაშინ დაუმტკიცა ერეკლე მეფემ თუშებს ალვანი. მაშინ მეფემ თუშების გმირ ზეზვა გაფრინდაულს კითხა, რას ისურვებ რომ გაჩუქოო, ზეზვამ მოითხოვა, რასაც ჩემი ცხენი ბახტრიონიდან შეუსვენებლივ ირბენს, ის მომეციო. ზეზვას ცხენმა ბახტრიონიდან ტახტის ბოგირამდე ირბინა, სულ 24 კილომეტრი, ზეზვას ცხენმა სული განუტევა. Continue reading